Jasna Polana, usytuowana jest 14km od centrum Tuły, a 240km od Moskwy – jest to posiadłość, w której urodził się, spędził dużą część życia oraz został pochowany Lew Nikołajewicz Tołstoj – jeden z najważniejszych rosyjskich pisarzy. Na terenie wielkiej posiadłości możemy zobaczyć, między innymi, dom Tołstoja, oficynę Kuźmińskich, dom Wołkońskiego, budynki gospodarcze, pasiekę, banię (łaźnię), sady owocowe, polany, lasy, stawy, ławeczkę, na której przesiadywał Tołstoj, z widokiem na las oraz mogiłę Tołstoja ("zieloną pałeczkę")... Jasna Polana, to piękna ogromna posiadłość, gdzie spacerując można na kilka godzin zapomnieć o szalonej Moskwie...

     W ostatnich latach życia Tołstoj niejednokrotnie wyrażał prośbę, aby zostać pochowanym w lesie Staryj Zakaz, na skraju wądołu, na „miejscu zielonej pałeczki”. Legendę o „zielonej pałeczce” Tołstoj usłyszał w dzieciństwie od swojego ulubionego brata Nikołaja.
Starszy brat Lwa Nikołajewicza, bawiąc się z dziećmi, opowiedział, że wyrył na zielonej pałeczce powszechny sekret szczęścia i zakopał ją na skraju rezerwatu, mówiąc, że zdradzi wyryty sekret temu, kto nie potknąwszy się przejdzie po szczelinach w deskach podłogowych, przestoi w kącie, nie myśląc o białym niedźwiedziu, i przez rok nie zobaczy zająca.
Warto odkryć tę tajemnicę, bo wtedy nikt więcej nie umrze , nie będzie wojny i chorób i ludzie będą „murawiejnymi” braćmi. Pozostaje tylko odnaleźć zieloną pałeczkę, ukrytą na skraju rezerwatu.
     Dzieci Tołstoj bawiły się w „braci murawiejnych”, usadawiając się pod fotelami przykrytymi chustami; siedząc razem w ciasnocie czuli, że jest im razem dobrze „pod jednym dachem”, dlatego że kochają się wzajemnie. I marzyli o „murawiejnym bractwie” dla wszystkich ludzi. Już jako stary człowiek Tołstoj napisał: „To było bardzo bardzo dobre i dziękuję Bogu, że mogłem się w to bawić. Nazywaliśmy to zabawą, ale wszystko na świecie jest zabawą, oprócz tego.” Do tej myśli o powszechnym szczęściu i miłości Tołstoj wracał i w swojej artystycznej twórczości, i w traktatach filozoficznych, i w artykułach publicystycznych.
     Będąc dorosłym Lew Tołstoj odnosił opowieści brata do wpływu opowieści o masonach i braciach morawskich (nazwanych „murawiejnymi” przez Nikołaja).

 

 

 

     Historię o zielonej pałeczce Tołstoj wspomina w pierwszym wariancie swojego testamentu: „Żeby żadnych obrzędów nie odprawiano przy zakopywaniu mojego ciała w ziemię. Drewniana trumna i jeśli komuś się zachce, niech zawiezie lub zaniesie ją do lasu Staryj Zakaz, naprzeciw wądołu, na miejsce zielonej pałeczki”.
 

     Przekształcenie Jasnej Polany w muzeum było trudnym i długim procesem. W 1911 roku Sofia Andriejewna Tołstoj dwukrotnie zwróciła się do Nikołaja II z prośbą o przyjęcie Jasnej Polany pod ochronę państwa, ale otrzymała odpowiedź odmowną. Padła decyzja, aby ustanowić wdowie po pisarzu emeryturę, której część byłaby przeznaczona na utrzymanie dworu. S.A.Tołstoj ze wszystkich sił i wszystkimi środkami próbowała chronić Jasną Polanę, strzec nietykalności gabinetu i sypialni męża, umeblowania całego domu. To ona opisała mnóstwo fotografii i przedmiotów użytku codziennego. Z jej udziałem rozpoczęło się opisywanie prywatnej biblioteki L.N.Tołstoja; to ona usystematyzowała przechowywane w posiadłości listy, a także okazywała pomoc badaczom, pracującym nad biografią pisarza. Aktywny udział w życiu posiadłości wzięły również dzieci Lwa Nikołajewicza Tołstoja: Siergiej Lwowicz (autor pierwszego przewodnika po Jasnej Polanie, 1914) i Aleksandra Lwowna.

     27 maja 1919 roku Ludowy Komisariat Oświaty wydał Aleksandrze Lwownie Tołstoj list żelazny dotyczący Jasnej Polany, w którym było poświadczone, że posiadłość i wszystkie rzeczy znajdujące się w domu Tołstoja, posiadające „szczególną wartość kulturalno-historyczną i będące dobrem narodowym, znajdują się pod ochroną państwa”.

 

 

 

     W 1921 roku głównie dzięki staraniom Aleksandry Lwowny posiadłość Tołstoja była przekształcona w muzeum. 10 lipca 1921 roku wyszło zarządzenie Ogólnorosyjskiego Centralnego Komitetu Wykonawczego Rad o nowym statusie Jasnej Polany. Osoba strzegąca muzeum miała stworzyć w Jasnej Polanie centrum kulturalno-oświatowe z biblioteką, szkołą, organizować wykłady, spektakle, wystawy, wycieczki. „Komisarzem-Stróżem” została mianowana Aleksandra Lwowna. W 1921 roku muzeum odwiedziło 3147 ludzi.

     Od 1925 roku trwały intensywne przygotowania do 100-nych urodzin L.N. Tołstoja (1928). Przed jubileuszem w Oficynie Kuźmińskich została otwarta pierwsza wystawa („Tołstoj w Jasnej Polanie”), były wydawane kolejne tomy z 90-cio tomowych Dzieł Zebranych Tołstoja, w Jasnej Polanie została otwarta szkoła im. L.N. Tołstoja. Aleksandra Lwowna odegrała tu ogromną rolę w stworzeniu muzeum i w jego rozwoju w latach 20-tych. Ale w 1929 roku była zmuszona opuścić na zawsze Związek Radziecki.W latach 30-tych główną uwagę  poświęcono odtworzeniu i utrzymaniu Jasnej Polany w niezmienionym przez historię stanie. Rozpoczęło się badanie historii Jasnej Polany na podstawie dokumentów i opowieści współczesnych Tołstojowi ludzi; została odtworzona pasieka, były porządkowane sady, sadzono drzewa na miejsce uschniętych. Prace były prowadzone pod kierownictwem Ogrodu Botanicznego Akademii Nauk Związku Radzieckiego.

 

 

 

     W 1940 roku mistrzowie Państwowej Galerii Trietiakowskiej odrestaurowali obrazy w domu Tołstoja (płótna pędzla Repina, Ge, Kramskiego…). Jasna Polana została przekazana pod zarządzanie Akademii Nauk Związku Radzieckiego. Muzeum zaczęło się zmieniać  w naukowo-badawcze centrum zgłębiania spuścizny L.N. Tołstoja.

     W 1941 roku nad Jasną Polaną zawisła groźba okupacji. Zadecydowano ewakuować rzeczy z domu Tołstoja. Ewakuację organizowała wnuczka Tołstoja – Sofia Andriejewna Tołstoj-Jesienin, która w 1941 roku została dyrektorem zjednoczonych muzeów Tołstoja. 13 października 110 skrzyń z eksponatami domu Tołstoja zostało wysłane do Moskwy, a potem do Tomska. Jasna Polana była okupowana przez 45 dni. Opuszczając posiadłość, Niemcy podpalili dom Tołstoja. Na szczęście pożar udało się ugasić i w posiadłości szybko rozpoczęły się prace nad odnawianiem. Pierwsza restauracja była zakończona do maja 1942 roku. W maju 1945 roku eksponaty z domu Tołstoja wróciły na swoje wcześniejsze miejsca. Ale odnawianie Jasnej Polany zajęło jeszcze dużo czasu.

     W 1951 roku była przeprowadzona kapitalna restauracja domu Tołstoja; został odtworzony sad jabłkowy, który wymarzł w czasie wojny, na podstawie fotografii oraz wspomnień mieszkańców wsi zostały zrekonstruowane budynki gospodarcze. W 1953 roku na prace związane z restauracją w muzeum zostało przeznaczone 6 milionów rubli.

     Również w tamtych latach znaczenia nabrała praca nad wartością muzeum. Dla każdego z 37 pamiątkowych obiektów posiadłości pracownicy muzeum opracowywali dokumenty, zawierające dokładny opis budynku, jego wymiary, miejsce położenia, przeznaczenie, fotografie. Od lat 50-tych regularnie wychodzą w świat Jasnopolańskie zbiory artykułów naukowych; wznawiane są przewodniki po domu Tołstoja i rezerwacie. W 1953 roku (na 125-tą rocznicę urodzin) był przygotowany 1-szy tom charakterystyki prywatnej biblioteki L.N. Tołstoja.

 

 

 

     Począwszy od lat 50-ych są poszerzane ekspozycje na terenie muzeum, cały czas zmieniają się wystawy w Oficynie Kuźmińskich i w salach wystawowych Domu Wołkońskiego; muzeum organizuje również wystawy objazdowe; powiększają się cały czas jego zbiory; rośnie liczba odwiedzających.

     W 1971 roku (rok, kiedy obchodzono 50-leci założenia muzeum) do „Jasnej Polany” zawitał trzy milionowy odwiedzający. Z okazji 150-lecia urodzin Tołstoja muzeum zostało nagrodzone Orderem Lenina. Przed jubileuszem zostało ukończone wydanie opisu bibliograficznego książek w języku rosyjskim w bibliotece Tołstoja (w 2-óch tomach).

     Krok po kroku Jasna Polana przekształciła się w jeden z największych pamiątkowych i przyrodniczych muzeów-posiadłości o znaczeniu światowym.Nowy etap w historii muzeum rozpoczął się w latach 90-ch, kiedy jego dyrektorem został praprawnuk L.N.Tołstoja – W.I. Tołstoj. Obecnie, tak jak wcześniej zwracając oczywiście uwagę na tradycyjne kierunki działalności muzeum, Jasna Polana rozwija się w nowych kierunkach, na przykład: opracowanie alternatywnych planów turystycznych, rozwój kulturalnej turystyki na podstawie Jasnej Polany, ale z wyjściem poza jej granice; realizacja wielkiego potencjału w dziedzinie oświaty; odrodzenie tradycji narodowych; poszerzenie działalności reklamowej i wydawniczej; wprowadzenie nowych technologii; współpraca z zagranicą. Do struktury muzeum należy cała masa filii.

Z Dworca Kurskiego w Moskwie odjeżdża unikalny stylizowany pociąg „Jasna Polana” Nr 845-846, kursujący na trasie: Moskwa – Jasna Polana – Czerń. Rozkład jazdy: sobota, niedziela – odjazd z Dworca Kurskiego – 9:00, przyjazd do stacji Kozłowa Zasieka – 11:50, odjazd ze stacji Kozłowa Zasieka – 18:10, przyjazd na Dworzec Kurski – 21:36.
Ze stacji Kozłowa Zasieka do muzeum – posiadłości „Jasna Polana” jeździ specjalny autobus.